Dwy ddime

Ffilm wych ond nid un o fy hoff ganeuon ohoni.

Ond mae pwnc y gân yn weddol amlwg a dyna sydd gen i dan sylw.

Un o’r pynciau sy’n codi amlaf pan fydda i’n trafod Uwch Gynghrair Cymru gyda hwn a’r llall yw tâl y chwaraewyr. Hyd yn oed mewn cynghrair lled-broffesiynol gyda naws lled-deuluol, mae obsesiwn gydag arian caled, oer.

Dwi heb siarad gyda chwaraewyr ynglŷn â’u tâl – sen i’n gwrthod siarad am fy nghyflog i gyda nhw – ond o’r sïon, ymddengys bod rhaid yn cael digon i dalu eu costau teithio ond fawr mwy na hynny, tra bod rhai yn ennill cymaint â hanner can mil y flwyddyn.

Mae na lawer o straeon am yr arian mawr mae’r Rhyl yn talu i’w chwaraewyr – gwrthododd o leiaf dau o’r gwŷr ymunodd o Wrecsam dros yr haf gynigion gan glybiau o’r Gynghrair Bêl-Droed a phenderfynu symud i’r Belle Vue (Danny Williams a Neil Roberts, gyda llaw).

Ac mae stori’r miliwnydd Mike Harris a’i dîm proffesiynol personol, Y Seintiau Newydd (TNS), yn hen hanes erbyn hyn.

Mae ochr arall y geiniog (sori) i’w weld yn amlach o lawer, yn anffodus. Mae Caernarfon ar werth, amheuon ynglŷn ag ymlyniad tymor hir cwmni Gap Recruitment i glwb Cei Connah, ac mae Bangor mewn dyfroedd dyfnion – angen dod o hyd i gyfarwyddwyr a Chadeirydd newydd erbyn mis Ionawr.

Braf oedd clywed bod Castell-nedd wedi’i achub gan ‘gonsortiwm’ (ers i Pobol y Cwm ddefnyddio’r gair, dwi’n ei dderbyn fel rhan o’r iaith) heddiw, ond mae gen i deimlad mai un wennol yw’r stori honno a bod y gaeaf yn mynd i fod yn galed, oer a hir.

Mae darllen erthyglau fel hwn ("Crunch time - how Britain's 10 leading sports are coping with the economic crisis" - mae'n debyg bod 'Olympics' yn un 'sport' bellach...) yn y Guardian heddiw yn fy nghythruddo i. Yn yr un modd â gwraidd y problemau economaidd presennol oedd bancwyr yn meddwi ar fuddsoddiadau cwbl afreal ac anghynaladwy, mae’r problemau a ddaw, yn ddi-os, i chwaraeon proffesiynol yn codi o’r un syched.

Ac yn yr un modd mae’r benthyciadau anhygoel i achub y sector ariannol sy’n hawlio sylw’r gwleidyddion a’r wasg, trafferthion y clybiau anferth a chwaraeon sy’n ffynnu ar ormodedd fel rasio Fformiwla Un caiff y sylw, nid y bobl gyffredin sy’n colli eu pensiwn neu gweld gwerth eu tŷ yn disgyn a cost eu morgais yn codi na’r clybiau bach a dibynna ar haeloni oriau ac arian ambell berson lleol sy’n siwr o fynd i’r wal.

Rowan Williams, y gyfraith a Chaer-grawnt

Cefais supervision am briodi ac ysgaru'r wythnos hon, yn trafod 'when did the transformation from "authoritarian" to "companionate" marriage take place?' fel rhan o'r papur Politics of Gender 1790-1990. Un o'r cerrig milltir mwyaf pwysig wrth drafod yr hanes oedd Deddf Priodi ac Ysgaru 1857 pan gollodd y llysoedd crefyddol eu pwerau dros ysgariad i Dŷ'r Arglwyddi.

Wrth i'r supervision ddod at ei derfyn, fe soniais bod dau ŵr meddw dylai fod wedi gwybod yn well wedi gweiddi abiws arna i a'n ffrind tra'n cerdded yn ôl i'r Coleg dros y penwythnos. Ar ôl clywed yr hanes, fe ddywedodd fy supervisor na fyddai hynny wedi digwydd yn ystod y cyfnod roedden ni'n trafod oherwydd fe fyddai'r Proctors yn cerdded y strydoedd yn gofalu am fyfyrwyr y Brifysgol.

'Heddlu' y Brifysgol yw'r Proctors ac roedd ganddyn nhw bwerau hynod ddefnyddiol yn yr oes a fu, er enghraifft fe allen nhw anfon unrhyw ddynes i'r carchar am y nos petai hi'n cael ei dal yn cerdded strydoedd Caer-grawnt liw nos er budd diogelwch y bechgyn, druan, yn eu Colegau. Roedd gan y Proctors bwerau dros unrhywun oedd yn byw yng Nghaer-grawnt - yn aelod o'r Brifysgol neu beidio - tan 1904! Mae'n rhaid i'r Heddlu (go iawn) ofyn am ganiatâd arbennig i ddod i mewn i'r Coleg hyd yn oed heddiw oherwydd nid yw'r tir o dan eu gofal, yn hytrach yn gyfrifoldeb y Proctors hyd heddiw!


Proctor. Ac wrth gwrs, maen nhw'n dal i wisgo fel hyn

Roedd rhoi Deddf 1857 a 'cyfraith' y Brifysgol yng nghyd-destun yr hyn a ddywedodd Archesgob Caer-gaint am gyfraith Sharia ym Mhrydain yn gwneud i rhywun feddwl dwywaith am yr holl sylw negyddol am jurisdictions cymysg (dydi geiriadur cyfreithiol Robyn Lewis ddim wrth law, sori). Drwy feddwl ychydig ymhellach am y cynsail hanesyddol yn ogystal â'r cynsail cyfreithiol presennol (e.e llysoedd priodas Iddewig), mae'n gwneud rhywun feddwl mai rhywbeth ynglŷn â chyfraith Sharia ei hun, neu Islam ei hun, sy'n gwneud i bobl golli eu tymer gyda Rowan Williams. Roedd llawer o'r dadleuon cyhoeddus yn swnio'n debyg i "allwch chi ddim dewis pa gyfraith i'w ddilyn a pha gyfraith i'w anwybyddu - rhaid cael un system i bawb" ond dwi ddim yn credu mai dyna'r unig reswm i'r Archesgob gael amser drwg ohoni yn y cyfryngau. Dwi'n credu bod llawer o wrth-Foslemiaeth yn gudd yn y dadleuon dros yr wythnos ddiwethaf a dwi'n gweld hynny'n drist.

Gyda llaw, yn 1969 neu 1994 oedd fy ateb i.

Tua'r Hanner

Dwi yn fy ngwely yn barod ar ôl prynhawn a noson o ddiogi. Cefais i arholiad ar hanes gwleidyddol a chyfansoddiadol Prydain ers 1867 bore ma ac un ar hanes economaidd a chymdeithasol Prydain rhwng 1500 a 1750 ddoe. Chwe traethawd, chwe awr. Mae dau ar ôl gen i - boreau Llun a Mawrth. Fe aeth y ddau bapur diwethaf ganwaith gwell na'r cyntaf.

Bore ma oedd fy hoff bapur - dyma lle mae hanes agosaf at wleidyddiaeth pur yng Nghaer-grawnt. Fe atebais i gwestiynau ar "Has oratory declined as an effective means of political communication?", "To what extent was did the Conservative ascendancy in the 1920s depend on the party's adoption of the pre-1914 Liberal programme?" a "How consistent with 'New Labour' ideology has Tony Blair's foreign policy been?" Pynciau tra ddiddorol.

Roeddwn i'n benderfynol o ateb cwestiwn am Gymru - mae na un token am yr Alban a Chymru bob blwyddyn - ond yn anffodus roedd yn dipyn o fitsh ("Discuss the view that devolution owed more to Britain's invovlement in the process of European integration than to national revival in Scotland and Wales"). Does neb llawer, os o gwbl, yn ateb y cwestiwn Cymreig o flwyddyn i flwyddyn ond roedd gen i lawer mwy i'w ddweud am y pynciau eraill felly nes i benderfynu rhoi llwyddiant cymharol personol yn yr arholiad o flaen profi i'r arholwyr bod diddordeb gan rhywun yn hanes gwleidyddol Cymru.

Bûm yn gwylio'r Apprentice a dwy bennod o drydedd cyfres y West Wing fel rhan o fy ymlacio heno. Roedd y Prentis yn deledu gwych - y bennod orau'n y gyfres yma o bell ffordd a'r rhaglen deledu orau i mi weld ers oesoedd. Mae'r West Wing yn ddyfodiad gweddol newydd i mi. Dwi wedi gweld rhyw wyth neu ddeg bennod o'r drydedd gyfres ac yn mwynhau fel arfer, ond byth yn teimlo yn hollol gyfforddus - mae na rywbeth am y rhaglen sydd jyst ddim cweit yn gorwedd yn iawn, gormod o symud falle, gwthio ffiniau beth allai fod yn real, dwi ddim yn siwr iawn. Mae box set o'r holl gyfresi ar Amazon ... tasen i'n gyfoethog ...

"Gwneuthurwyr Newid"

Atgoffodd gyfeiriad at araith Bill Clinton i Gynhadledd flynyddol y Blaid Lafur ar y neges gyntaf ar flog Amanwy y term gwleidyddol hynod hwnnw - change makers (neu wneuthurwyr newid). Mae'n derm sydd yn anesmwyth i 'nghlust i. Wrth astudio mwy a mwy o hanes, dwi'n gweld "actorion" mewn sefyllfaoedd yn hollol gaeth i'w hamgylchiadau ac yn methu ymddwyn ar unrhyw fath o egwyddor yn llawer amlach na'r hyn byddai rhywun yn ei ddisgwyl.

Mae ieithwedd newid yn daten boeth yng ngwleidyddiaeth Prydain ar hyn o bryd. Mae'r SNP yn addo newid yn yr Alban ac mae pawb ar bigau'r drain am y newid mawr yn Downing Street. Yn y discourse (oes na air Cymraeg da am discourse?) Prydeinig cyhoeddus presennol, mae na frwydr sylweddol dros newid.

Pan atebais fy nghwestiwn fy hun am beth fyddai argraff fwyaf parhaol degawd Tony Blair wrth y llyw tua pythefnos yn ôl, cynigais mai'r newid yn y ffordd mae'r Senedd (a'r Cabinet) yn ymwneud â llywodraethu oedd hynny. Beth oedd prif thema araith Gordon Brown wedi i John McDonnell a Michael Meacher fethu cael digon o bleidleisiau i gefnogi ymgyrch i arwain y Blaid Lafur ond ceisio newid y ffordd mae'r llywodraeth yn ymwneud â'r Senedd a'r boblogaeth yn lledaenach.

Mae hynny'n rhywbeth sydd yn codi'n aml yn y darn cyfoglyd yma'n y Guardian am Brown yn ogystal. Mae sefyllfa Brown yn un anodd - ar yr un llaw, mae'r Blaid Lafur wedi ennill tri etholiad cyffredinol yn olynol ac fe ddylai Brown, felly, fod ddigon parod i gymryd y clod am lwyddiannau'r llywodraeth. Ar y llaw arall, mae Llafur yn dra amhoblogaidd (er eu bod nhw'n dringo'r polau piniwn, maen nhw'n dal i fod ar ei hôl hi) ac os y clyma Brown ei hun yn rhy dynn at y gorffennol, fe allai'r gwrthbleidiau roi'r bai arno am yr hyn sydd wedi mynd o'i le. Yn symlach na hynny, hyd yn oed, fe allai'r gwrthbleidiau ddweud bod angen cael gwared ohonno jyst er mwyn cael gwared ohonno, h.y ei fod wedi mynd yn stêl.

Tacteg David Cameron yw ceisio lliwio'i hun fel gwir etifedd llwyddiannau Blair a gwneud i Brown ymddangos yn hen ffasiwn ac amharod i barhau gyda diwygiadau e.e yn y gwasanaethau cyhoeddus. Dyna oedd union ddadl George Osbourne y bore 'ma (Mercher) ar Today (gwrandewch eto yma) - disgrifio Llafur fel plaid sy'n llithro'n ôl i'r chwith ac hawlio'r tir canol yn ô'r i'r Blaid Geidwadol. Byddai dewis y Toriaid i greu'r llywodraeth newydd yn dod â'r newid sydd ei angen ar ôl deng mlynedd o Lafur, ond fe fyddai'r rhannau gorau o etifeddiaeth Tony Blair (fel rhoi mwy o bwer i ddoctoriaid ayb) yn aros - mae Osbourne wedi dadlau hyn ers tro, gweler e.e. Y ddwy hollt enfawr yn ei ddadl bore ma oedd dweud mai dod â dewis i'r gwasanaethau cyhoeddus oedd un o lwyddiannau Blair a hwythau wedi gollwng y Patients' Passport a rwdlan gwadu bod polisi newydd y blaid ar ysgolion gramadeg yn mynd yn erbyn yr egwyddor o ledu dewis ymhellach.

Dwi'n meddwl bod George Osbourne yn wleidydd da - mae'n amlwg yn ddyn clyfar iawn - ond wn i ddim pa mor llwyddiannus bydd rhoi'r cyd-destun yma i'r ddadl. Wedi dweud hynny, wn i ddim pa lwyddiant ddaw i Brown chwaith. Mae'r ddwy garfan yn trio defnyddio'r un ddadl i hudo'r cyhoedd. "Fe fydd y pethau sy'n gas gyda chi yn mynd - fyddai ddim yn sbinio fel Tony - ond fi oedd yn gyfrifiol am y pethau gorau i gyd yn ystod y degawd diwethaf." "Fe fydd y peth sy'n gas gyda chi yn mynd - y Blaid Lafur - a ni fydd yn cadw'r pethau gorau i gyd am y degawd diwethaf i fynd."

Does na ddim digon le i'r ddwy blaid ddadlau mor debyg i'w gilydd. Mae'r gair newid yn enwedig yn cael ei wasgu'n ddifrifol. Tair munud oedd cyfweliad Osbourne y bore ma, a hynny ar y rhaglen lle mae'n debygol o gael yr amser hwyaf i siarad. Fe fydd hi'n ddiddorol gweld sut bydd ieithwedd newid a pharhâd yn ffurfio discourse ymgyrch yr etholiad cyffredinol nesaf.

(Allen i ddim ysgrifennu neges am newid mewn cyd-destun Blair/Cameroonaidd heb sôn am y clip isod, er ei fod ychydig yn predictable)

Difrifol

Dwi wedi dechrau ysgrifennu sawl darn "difrifol" am y trafodaethau clymbleidio yn ystod y dyddiau diwethaf, ond dwi ddim wedi cael digon o amser i'w gorffen. Erbyn i fi gael ychydig mwy o amser i fynd at y cofnod eto, mae'r sefyllfa wedi newid a'r hynny wnes i ysgrifennu yn hollol amherthnasol! Dylen i ddweud rhywbeth am gael eich gadael ar ôl wrth sefyll yn yr unfan.

Ymysg y pethau na fydd bellach yn cyrraedd golau dydd oedd ymosodiad ar y rhai hynny sy'n beirniadu Plaid Cymru am faeddio mynd i glymblaid gyda'r Ceidwadwyr. Efallai bod dadlau'r ffordd yna i weld yn rhyfedd gan mod i wedi mynd am bolemic o blaid cael Llafur yn y llywodraeth yr wythnos ddiwethaf, ond mae na gamddealltwriaeth sylfaenol o'r hyn ydyw Plaid Cymru yn cael ddatgan ar hyn o bryd (e.e yn yr edefyn yma ar maes-e).

Y means i end pob plaid wleidyddol yw cael grym. Dyma gyfle euraid i Blaid Cymru ddangos nad grwp pwyso yn ymladd brwydrau egwyddorol ymrannol mohonni ond plaid wleidyddol uchelgeisiol sydd am wneud y gorau i Gymru o fewn ei gallu. Does na ddim synnwyr yn y dadleuon sy'n lladd ar Blaid Cymru am gymryd eu cyfle i gael grym. Ers iddi gael ei sefydlu, dyw'r Blaid erioed wedi bod yn agos at gael grym a pan mae hi'n cyrraedd y fan honno am y tro cyntaf, mae pawb yn mynd yn ballistic yn eu herbyn am fod eisiau cymryd y cyfle! Rwtsh llwyr.


David "Pretty Boy" Howarth, AS Caer-grawnt

Hefyd, beth ar y ddaear sydd o'i le gyda'r Democratiaid Rhyddfrydol?! Mae hi'n embaras llwyr i mi gael un yn fy nghynrychioli yn San Steffan (Mark Williams) ac un arall yng Caer-grawnt (David Howarth). Cynigwyd yr unig bolisi sydd i'w weld yn uno'r blaid iddyn nhw - sef pleidleisio cynrychioliadol mewn etholiadau lleol - ac maen nhw wedi gwrthod clymbleidio yn y ddau gyfeiriad. Beth maen nhw'n bwriadu ei wneud yn y Cynulliad am y bedair mlynedd nesaf? Gyda dim ond chwech aelod, does bosib y byddan nhw'n cael llawer o ddylanwad. Roedden nhw'n mynd i gael dau yn y Cabinet o dan yr Enfys a chynnig tebyg gan y Blaid Lafur ond mae'n ymddangos eu bod nhw'n fodlon cynhesu eu seddi am bedair mlynedd, hyd yn oed ar ôl cael cynnig datrys raison d'être presennol y blaid. Hollol amaturaidd, hollol ddigyfeiriad.

Beth bynnag, dwi ddim wedi medru gorffen unrhywbeth am y clymbleidio na dim byd arall o bwys gan fy mod i yn gweithio yn eitha caled ar hyn o bryd. Mae fy arholiadau'n dechrau ar ddiwrnod cyntaf mis Mehefin ac yn parhau tan y deuddegfed. Dwi'n trio adolygu'n eitha caled, felly os aiff hi'n dawel yma, nid colli diddordeb mewn blogio (eto!) ydw i ond yn gwneud pethau eraill fel darllen a chysgu. Sôn am gysgu ...

Clymbleidio

Mae gwleidyddiaeth Cymru mewn limbo ar hyn o bryd (fel Groundhog Day yn ôl Vaughan Roderick) gyda'r prif bleidiau yn trafod a bargeinio tu ôl i ddrysau caeedig ynglŷn â phwy bydd yn ffurfio llywodraeth yn y Cynulliad yn dilyn etholiad Mai y trydydd.

Diddorol gweld bod Glyn Davies yn defnyddio pob cyfle a gaiff i wthio'r syniad o gael Clymblaid Enfys yn rheoli. Dwi'n meddwl bod Clymblaid o'r pleidiau lleiafrifol yn y Cynulliad nid yn unig yn syniad drwg ond yn anghywir o ran egwyddor.

Llafur yw'r blaid fwyaf yn y Cynulliad, o bell ffordd. Efallai eu bod nhw wedi bod yn lwcus i beidio colli mwy o seddi ond does dim pwynt edrych ar beth allai wedi bod - nhw sydd â'r nifer fwyaf o seddi, cawson nhw 10% yn fwy na'r pleidiau eraill yn yr etholaethau ac 80,000 yn fwy o bleidleisiau rhanbarth.


Nid fy hoff wleidydd ond Prif Weinidog nesaf Cymru, plîs.

Yn fy marn i, mae'n rhaid i'r Blaid Lafur ffurfio rhan o'r llywodraeth.

Byddai cael y Glymblaid Enfys yn rheoli, llywodraeth a fyddai'n gynghrair anhapus o wahaniaethau sylweddol mewn syniadaeth a phersonoliaethau sydd wedi arfer ymaflyd â'i gilydd, a cael Llafur yn brif wrthblaid, y blaid gyda'r mandad democrataidd cryfaf i lywodraethu, yn groes i bob egwyddor o gael senedd wedi'i hethol i gynrychioli ewyllys y bobl. Doedd 'run o mhleidleisiau i eleni dros y Blaid Lafur, ond, o edrych ar bethau o safbwynt amhleidiol, mae'n rhaid gweld prif blaid y Cynulliad yn rhan o'r llywodraeth.

Dyna pam dwi'n meddwl bod y syniad yn anghywir o ran egwyddor. Fel dywedodd yr Arglwydd Elis-Thomas, "what is important to me from a constitutional point of view is that we should get a government that reflects what the people voted for."


Haul ar fryn diolch i'r Enfys?

Dwi'n meddwl bod y Glymblaid Enfys yn syniad drwg oherwydd rhyfeddodau'r diwylliant gwleidyddol Prydeinig. I ddefnyddio geiriau Elis-Thomas eto, "our problem is I think we're still under the shadow of the Westminster two-party system. That is not the model of Welsh politics and we shouldn't be applying it." Mae etholiad Alex Salmond yn Brif Weinidog yr Alban a chynnwys ei araith gyntaf yn y swydd honno yn dangos bod rhai wedi dechrau meddwl mewn ffordd sy'n gymwys â'r system etholaeth gyfrannol.

Fe fydd hi'n ddiddorol iawn gweld os / sut bydd y diwylliant gwleidyddol Prydeinig yn newid i ddelio gyda'r clymbleidio sy'n debygol iawn o godi gyda phleidleisio cyfrannol. Fodd bynnag, fel saif pethau ar hyn o bryd, dwi ddim yn meddwl bod neidio i mewn i ben dyfn clymbleidio, h.y y Glymblaid Enfys, yn syniad da o ran datblygiad y ffenomenom newydd yma i Brydain. O anwybyddu'r Gynghrair rhwng yr SDP a'r Rhyddfrydwyr, yr unig glymblaid effeithiol alla i feddwl amdani mewn hanes gwleidyddol Prydeinig diweddar yw'r ddealltwriaeth rhwng yr Ulster Unionists a'r Ceidwadwyr tan iddi ddadfeilio ar ôl y Sunningdale Agreement. (dwi'n anwybyddu unrhywbeth cyn 1945 am resymau cymhleth a (chymharol) anniddorol - dwi am drio peidio ailadrodd fy adolygu yma!)

Mae'n rhaid datblygu diwylliant o gyfaddawdu a chlymbleidio yng Nghymru ac yn yr Alban, ac, ar ôl dim ond wyth mlynedd o bleidleisio cyfrannol, dwi'n ofni byddai cael Clymblaid Enfys i lywodraethu yn naid rhy bell i'r tywyllwch mewn gwlad sydd â'i gwleidyddion wedi arfer yn rhy dda â dadlau, nid cydweithio a phleidiau sydd yn rhy aml yn diffinio eu hunain yn erbyn eu gwrthwynebwyr, nid yn ôl yr hyn gallai gael ei gyflawni er budd y bobl.

Safle dyn yn y byd

Mae na lot fawr iawn o sôn am hanes yn y cyfryngau ar hyn o bryd. Am bob stori sydd na yn croniclo degawd Tony Blair wrth y llyw, mae na stori arall drws nesa iddi am "beth fydd lle Tony Blair mewn hanes" neu "sut bydd hanes yn edrych ar Tony Blair."

Er mor dda yw peth o'r ysgrifennu, dwi ddim yn rhy hoff o'r syniad o ddarogan "dyma sut bydd hanes yn gweld Blair". I gychwyn, mae canwaith mwy wedi'i sgwennu am Blair nac am unrhyw arweinydd Llafur arall - mae Blair wedi'i osod yn ei le gan haneswyr yn barod. Bydd safle Blair, a chi a fi a phawb arall, mewn "hanes" yn amlwg yn cael ei benderfynu gan bwy bynnag sy'n digwydd bod yn ysgrifennu hanes mewn degawd, hanner canrif neu mileniwm a'u hamgylchiadau nhw. Dyw safle un person mewn "hanes" byth yn aros yn llonydd.

Mae llawer o'r sylwebaeth yn tynnu sylw at fethiannau diweddar polisi tramor y llywodraeth. Mae'r ail erthygl uchod yn cymharu effaith Irac ar Lafur Newydd gydag effaith Vietnam ar raglen Great Society Lyndon Johnson. Dwi'n astudio hanes America ac mae rhyfel Vietnam yn cael ei gofio am nifer fawr o resymau ond mae'r Great Society yn cael ei gofio am waith un dyn: Lyndon Johnson. Yn yr un modd, dwi'n meddwl bydd rhyfel Irac a'r ymladd sy'n parhau i fynd mlaen yno yn cael ei roi mewn darlun lledaenach na "Tony Blair" ar ôl i'r gynnau dawelu.

Bydd y diwygiadau a'r llwyddiannau yn y Gwasanaethau Cyhoeddus yn cael eu cofio ond mae rhoi blaenoriaeth i'r rheiny wedi troi yn rhaid gwleidyddol ym Mhrydain erbyn hyn, gyda cymaint o etholwyr y wlad yn gweithio iddyn nhw. Dwi'n siwr bydd "record investment" mewn addysg ac iechyd yn rhywbeth fydd yn self-perpetuating tan i'r chwyldro gyrraedd.

Dwi'n meddwl bydd Tony Blair yn cael ei gofio am y newidiadau hynny sydd wedi digwydd yn y ffordd mae'r llywodraeth yn ceisio rhedeg y wlad. Mae gan Blair y record bleidleisio waethaf yn Nhy'r Cyffredin gan unrhyw Brif Weinidog erioed ac mae aelodau'r Ty wedi arfer cymaint â mynd yn erbyn doethineb eu plaid erbyn hyn (a Ty'r Arglwyddi x 10) nes y bydd hi'n anodd iawn i rhywun redeg llywodraeth gyda mwyafrif bychan mewn blynyddoedd i ddod. Mae'r wythnos seneddol yn fyrach nac erioed ac mae llai o drafod mesurau ar y llawr na bu erioed o'r blaen.

Mae'r ymchwydd yn y galwadau i gael etholiad cyffredinol yn union wedi i Brown gymryd drosodd fel Prif Weinidog yn dangos pa mor bell ry'n ni wedi mynd o fod yn ddemocratiaeth seneddol i fod yn gymysgedd rhyfedd iawn o gael teulu Brenhinol ac Arlywydd ond bod pob etholaeth yn mynd yn debycach i is-etholiadau bychain.

Cawn weld sut bydd "hanes" yn edrych ar ei newidiadau cyfansoddiadol - yng Ngogledd Iwerddon, yr Alban, yn Nhy'r Arglwyddi ac yng Nghymru - ynghŷd â'r modd mae'r cysylltiad rhwng y llywodraeth a'r senedd wedi newid yn sylfaenol ... Dyna dwi'n gweld fel newidiadau pwysicaf tymor Tony Blair.

Bwrw Blogiau

Er nad yw hi'n hollol amlwg o beth dwi'n sgwennu ar y blog, dwi'n hoffi meddwl am wleidyddiaeth. Yn fwy na hynny, dwi'n hoff iawn o etholiadau. Mae fy niddordeb hanesyddol yn bennaf ar yr hyn a elwir yn ‘high politics’, hynny yw, gwleidyddiaeth personoliaethau a hunan-ddiddordeb coridorau (cefn) pwer, ymhell o ‘fywyd go iawn.’ Rydw i’n gweld etholiadau’n ddiddorol gan mai dyma gyfle’r ‘byd go iawn’ i atgoffa’r gwleidyddion eu bod nhw’n gwrando ar yn gwylio.

Dwi wedi mwynhau dilyn Etholiadau'r Cynulliad yn fawr iawn. Roeddwn i'n aml yn teimlo dylwn i fod yn cyfrannu rhywbeth at yr ymddiddan blogiol ond mae hi'n anodd iawn i rywun oedd mor bell o realiti'r etholiad allu dweud unrhywbeth newydd na diddorol. Dwi wedi cael blas arbennig ar y rhai hynny o'r blogiau sydd wedi bod ar dân yn ystod y cyfnod diweddar (boed yn sylwadau crafog Vaughan Roderick ac Blamerbell, yn adroddiadau o faes y gad (aka Heol y Wig) gan Dogfael, yn aralleiriad o'r party line gan Rhys Llwyd ayyb) - mae gweld cymaint o action blogaidd wedi gwneud i fi eisiau bod yn rhan o'r holl beth eto.

Fues i'n sgwennu erthygl fer ar gyfer y Tincer am yr etholiad echddoe. Roeddwn i fod i roi sylwadau ar sut llwyddodd yr ymgeiswyr lleol gael eu neges ata i. Doedd hynny ddim yn hawdd iawn - dwi mond wedi bod adre ers pythefnos ers canol mis Ionawr! - felly nes i ledaenu'r neges rhyw ychydig. Dwi'n eitha bodlon gyda'r darn gorffenedig, er ei fod braidd yn frysiog.

Unig "neges" y darn oedd rhoi rhybudd bychan i'r rhai hynny oedd yn sôn am yr etholiad fel trobwynt hanesyddol yn y Blaid Lafur. Fues i'n darllen am etholaid cyffredinol 1983 ar ôl dod nôl o America dros yr haf. Ar rhaglen ganlyniadau'r etholiad hwnnw, pan fu gostyngiad tua 10% yn y bleidlais Lafurol ac enillodd y Toriaid y nifer mwyaf o seddi ers oesoedd, dywedodd JohnDaviesHanesCymru bod yr etholiad yn drobwynt maw - bod Cymru nawr yn rhan o'r darlun gwleidyddol Prydeinig, hegemoni'r Blaid Lafur a diwylliant gwleidyddol unigryw Cymreig wedi dod i ben. Yn ystod y rhaglen eleni, dywedodd Richard "Dicw" Wyn Jones bod hwn yn drobwynt mawr - bod hegemoni'r Blaid Lafur yn y de wedi dod i ben.



Cododd y Blaid Lafur yn ddigon buan ar ôl 1983. Dwi'n ymwybodol bod llawer wedi newid ers hynny. Ond dwi'n meddwl bod llawer o'r sylwebyddion wedi bod yn rhy barod i ladd ar gyfleoedd Llafur. O ystyried eu bod yng nghanol slymp canol tymor y Senedd Brydeinig a'u bod mewn grym ers 8 mlynedd yng Nghymru, fe allen nhw wedi gwneud yn waeth. Ac mae'r ffactor sylweddol hwnnw a stopiodd Llafur rhag cael noson drychinebus - yr Annibyns - yn beth cwbl unigryw Gymreig yn niwylliant gwleidyddol Prydain ar hyn o bryd. Os oes unrhyw synnwyr cyffredin gan Lafur yng Nghymru, fe fydd yr etholiad yma'n rhoi cic yn eu tinau - agos at wneud yn wael, dyma lle mae'r gwaith caled yn dechrau ayyb.

Roedd John Davies (aka Tony Benn) yn anghywir ddwywaith a dwi'n ofni bydd Dicw'n anghywir unwaith hefyd.