Rowan Williams, y gyfraith a Chaer-grawnt

Cefais supervision am briodi ac ysgaru'r wythnos hon, yn trafod 'when did the transformation from "authoritarian" to "companionate" marriage take place?' fel rhan o'r papur Politics of Gender 1790-1990. Un o'r cerrig milltir mwyaf pwysig wrth drafod yr hanes oedd Deddf Priodi ac Ysgaru 1857 pan gollodd y llysoedd crefyddol eu pwerau dros ysgariad i Dŷ'r Arglwyddi.

Wrth i'r supervision ddod at ei derfyn, fe soniais bod dau ŵr meddw dylai fod wedi gwybod yn well wedi gweiddi abiws arna i a'n ffrind tra'n cerdded yn ôl i'r Coleg dros y penwythnos. Ar ôl clywed yr hanes, fe ddywedodd fy supervisor na fyddai hynny wedi digwydd yn ystod y cyfnod roedden ni'n trafod oherwydd fe fyddai'r Proctors yn cerdded y strydoedd yn gofalu am fyfyrwyr y Brifysgol.

'Heddlu' y Brifysgol yw'r Proctors ac roedd ganddyn nhw bwerau hynod ddefnyddiol yn yr oes a fu, er enghraifft fe allen nhw anfon unrhyw ddynes i'r carchar am y nos petai hi'n cael ei dal yn cerdded strydoedd Caer-grawnt liw nos er budd diogelwch y bechgyn, druan, yn eu Colegau. Roedd gan y Proctors bwerau dros unrhywun oedd yn byw yng Nghaer-grawnt - yn aelod o'r Brifysgol neu beidio - tan 1904! Mae'n rhaid i'r Heddlu (go iawn) ofyn am ganiatâd arbennig i ddod i mewn i'r Coleg hyd yn oed heddiw oherwydd nid yw'r tir o dan eu gofal, yn hytrach yn gyfrifoldeb y Proctors hyd heddiw!


Proctor. Ac wrth gwrs, maen nhw'n dal i wisgo fel hyn

Roedd rhoi Deddf 1857 a 'cyfraith' y Brifysgol yng nghyd-destun yr hyn a ddywedodd Archesgob Caer-gaint am gyfraith Sharia ym Mhrydain yn gwneud i rhywun feddwl dwywaith am yr holl sylw negyddol am jurisdictions cymysg (dydi geiriadur cyfreithiol Robyn Lewis ddim wrth law, sori). Drwy feddwl ychydig ymhellach am y cynsail hanesyddol yn ogystal â'r cynsail cyfreithiol presennol (e.e llysoedd priodas Iddewig), mae'n gwneud rhywun feddwl mai rhywbeth ynglŷn â chyfraith Sharia ei hun, neu Islam ei hun, sy'n gwneud i bobl golli eu tymer gyda Rowan Williams. Roedd llawer o'r dadleuon cyhoeddus yn swnio'n debyg i "allwch chi ddim dewis pa gyfraith i'w ddilyn a pha gyfraith i'w anwybyddu - rhaid cael un system i bawb" ond dwi ddim yn credu mai dyna'r unig reswm i'r Archesgob gael amser drwg ohoni yn y cyfryngau. Dwi'n credu bod llawer o wrth-Foslemiaeth yn gudd yn y dadleuon dros yr wythnos ddiwethaf a dwi'n gweld hynny'n drist.

Gyda llaw, yn 1969 neu 1994 oedd fy ateb i.

Codi'n fore i nos Awstralia

Dwi'n gwylio ffeinal dynion yr Australian Open yn stafell deledu'r Coleg ar hyn o bryd, rhwng Novak Djokovic a Jo-Wilfried Tsonga.

Dwi'n hoff iawn o wylio chwaraeon ar y teledu boed yn bêl-droed (bûm yn gwylio Wigan 1 - 2 Chelsea ddoe), rygbi, tenis, dartiau neu unrhywbeth arall dan haul. Un o occupational hazards gwylio llawer o chwaraeon i'r fath raddau â dwi'n gwneud yw bod rhaid bod yn effro pan mae pawb arall yn cysgu. Dwi ddim fel arfer yn codi am 8 ar fore dydd Sul ond pan fydd gwylio 'digwyddiad' chwaraeon yn y fantol, fyddai allan o'r gwely ar amserau rhyfeddol.

Criced o Awstralia a Sri Lanka, bocsio o Las Vegas, a'r Gemau Olympaidd o bob cwr o'r byd. Mae na ryw atyniad tuag at y teimlad 'roeddwn i yno'-aidd ynof i a dwi'n siwr mai hynny sydd wrth wraidd yr arferiad rhyfedd yma sydd gen i.


Roeddwn i yno! Ar fy soffa! Pan enillodd Mayweather yn erbyn Hatton

Ydi hi'n gwneud gwahaniaeth i unrhywun heblaw amdana i os fues i'n gwylio rowndiau terfynol dynion yr US Open am y tair mlynedd diwethaf neu os fues i'n gwylio Shane Warne yn bowlio ei belawd olaf yn Awstralia? A fydd gan yr wyrion a'r wyresau unrhyw ddiddordeb mewn clywed straeon amdana i yn gwylio gem olaf Tim Henman erioed neu Awstralia yn adennill y Lludw gyda whitewash yn 2007?

Felly pam aros yn effro tra bod rhai eraill yn cysgu a pam ysgrifennu am y peth?

Y geek hanesyddol sy'n siarad, dwi'n meddwl. Dwi'n ddigon o geek i fod eisiau gwylio bob eiliad o ornest ac hefyd yn ddigon o hanesydd i fod eisiau cofio'r union ganlyniadau a'r union brofiadau mewn blynyddoedd i ddod. Beth bynnag fo'r rheswm, mae cyfres undydd Seland Newydd vs Lloegr ar y radio drwy'r nos cyn bo hir ...

Gwaith / Work

Mae gen i fwy o waith nac erioed eleni. Dwi wedi arfer gyda un traethawd yr wythnos - dim mwy, dim llai, rhythm arferol. Tymor yma - traethawd yr wythnos, ymarferion paragraffau bychain o ffynonellau (gobbets), darllen ar gyfer dosbarthiadau Historical Argument and Practice a dau draethawd hir i'w gwneud drwy'r cwbl.

Ac fel sydd wedi digwydd yn ddibynadwy drwy fodolaeth y blog hwn, dwi'n blogio pan dwi fwyaf prysur am mai bryd hynny mae gen i rhywbeth i'w ddweud! Pan mae gen i amser i ysgrifennu, does gen i ddim byd i'w ddweud! Beth bynnag, yn ôl at y gwaith.

Mae fy nhraethawd i'r wythnos hon yn wahanol i bob un arall dwi wedi eu cael ers dod i Gaer-grawnt. Traethawd yn cymharu A Room of One's Own a Three Guineas sydd gen i ac er nad nofelau yw'r ddwy ysgrif, maen nhw'n dra gwahanol i'r llyfrau hanesyddol academaidd, safonol arferol. Mae trin a thrafod polemics o ddechrau'r ganrif o'r testun ei hun yn brofiad cymharol newydd i fi, felly gobeithio bydd pethau'n troi allan yn olreit erbyn diwedd yr wythnos.

Math arall o waith dwi'n cael fy atgoffa amdano bron yn ddyddiol yw pa bynnag waith byddai'n gwneud ar ôl graddio. Dwi ddim yn gwybod sawl gwaith ges i'r sgwrs yma dros wyliau'r Nadolig: Nhw: "Ti dal yng Nghaer-grawnt yn dwyt?" Fi: "Ydw, ar fy mlwyddyn olaf." Nhw: "Beth wyt ti'n mynd i wneud y flwyddyn nesaf?" Fi: "Ymm..."

Llwyddais i gerdded ar draws 'digwyddiad' gyrfaoedd ar gyfer bargyfreithwyr yr wythnos ddiwethaf ac mae'r profiad hwnnw wedi gwneud i mi ailystyried yr opsiwn honno yn fanylach ... Mae'r opsiynau eraill yn amrywio rhwng gwneud gradd bellach mewn hanes neu gwleidyddiaeth a meddwl yn galetach am newyddiadura ayyb ... Duw a wyr ar hyn o bryd, ond dwi wedi penderfynu penderfynu erbyn diwedd yr wythnos yma unwaith ac am byth. Neu erbyn diwedd wythnos nesaf.

Y math olaf o waith dwi wedi bod yn meddwl amdano heddiw yw'r un isod. Er bod cynnwys y gân yn ffiaidd, mae'r cynhyrchu'n wych, yn enwedig yr ychwanegiadau at y gytgan. Wele gân Kelly Rowland wedi'i ailgymysgu gan y Freemasons - Work

Clymbleidio

Mae gwleidyddiaeth Cymru mewn limbo ar hyn o bryd (fel Groundhog Day yn ôl Vaughan Roderick) gyda'r prif bleidiau yn trafod a bargeinio tu ôl i ddrysau caeedig ynglŷn â phwy bydd yn ffurfio llywodraeth yn y Cynulliad yn dilyn etholiad Mai y trydydd.

Diddorol gweld bod Glyn Davies yn defnyddio pob cyfle a gaiff i wthio'r syniad o gael Clymblaid Enfys yn rheoli. Dwi'n meddwl bod Clymblaid o'r pleidiau lleiafrifol yn y Cynulliad nid yn unig yn syniad drwg ond yn anghywir o ran egwyddor.

Llafur yw'r blaid fwyaf yn y Cynulliad, o bell ffordd. Efallai eu bod nhw wedi bod yn lwcus i beidio colli mwy o seddi ond does dim pwynt edrych ar beth allai wedi bod - nhw sydd â'r nifer fwyaf o seddi, cawson nhw 10% yn fwy na'r pleidiau eraill yn yr etholaethau ac 80,000 yn fwy o bleidleisiau rhanbarth.


Nid fy hoff wleidydd ond Prif Weinidog nesaf Cymru, plîs.

Yn fy marn i, mae'n rhaid i'r Blaid Lafur ffurfio rhan o'r llywodraeth.

Byddai cael y Glymblaid Enfys yn rheoli, llywodraeth a fyddai'n gynghrair anhapus o wahaniaethau sylweddol mewn syniadaeth a phersonoliaethau sydd wedi arfer ymaflyd â'i gilydd, a cael Llafur yn brif wrthblaid, y blaid gyda'r mandad democrataidd cryfaf i lywodraethu, yn groes i bob egwyddor o gael senedd wedi'i hethol i gynrychioli ewyllys y bobl. Doedd 'run o mhleidleisiau i eleni dros y Blaid Lafur, ond, o edrych ar bethau o safbwynt amhleidiol, mae'n rhaid gweld prif blaid y Cynulliad yn rhan o'r llywodraeth.

Dyna pam dwi'n meddwl bod y syniad yn anghywir o ran egwyddor. Fel dywedodd yr Arglwydd Elis-Thomas, "what is important to me from a constitutional point of view is that we should get a government that reflects what the people voted for."


Haul ar fryn diolch i'r Enfys?

Dwi'n meddwl bod y Glymblaid Enfys yn syniad drwg oherwydd rhyfeddodau'r diwylliant gwleidyddol Prydeinig. I ddefnyddio geiriau Elis-Thomas eto, "our problem is I think we're still under the shadow of the Westminster two-party system. That is not the model of Welsh politics and we shouldn't be applying it." Mae etholiad Alex Salmond yn Brif Weinidog yr Alban a chynnwys ei araith gyntaf yn y swydd honno yn dangos bod rhai wedi dechrau meddwl mewn ffordd sy'n gymwys â'r system etholaeth gyfrannol.

Fe fydd hi'n ddiddorol iawn gweld os / sut bydd y diwylliant gwleidyddol Prydeinig yn newid i ddelio gyda'r clymbleidio sy'n debygol iawn o godi gyda phleidleisio cyfrannol. Fodd bynnag, fel saif pethau ar hyn o bryd, dwi ddim yn meddwl bod neidio i mewn i ben dyfn clymbleidio, h.y y Glymblaid Enfys, yn syniad da o ran datblygiad y ffenomenom newydd yma i Brydain. O anwybyddu'r Gynghrair rhwng yr SDP a'r Rhyddfrydwyr, yr unig glymblaid effeithiol alla i feddwl amdani mewn hanes gwleidyddol Prydeinig diweddar yw'r ddealltwriaeth rhwng yr Ulster Unionists a'r Ceidwadwyr tan iddi ddadfeilio ar ôl y Sunningdale Agreement. (dwi'n anwybyddu unrhywbeth cyn 1945 am resymau cymhleth a (chymharol) anniddorol - dwi am drio peidio ailadrodd fy adolygu yma!)

Mae'n rhaid datblygu diwylliant o gyfaddawdu a chlymbleidio yng Nghymru ac yn yr Alban, ac, ar ôl dim ond wyth mlynedd o bleidleisio cyfrannol, dwi'n ofni byddai cael Clymblaid Enfys i lywodraethu yn naid rhy bell i'r tywyllwch mewn gwlad sydd â'i gwleidyddion wedi arfer yn rhy dda â dadlau, nid cydweithio a phleidiau sydd yn rhy aml yn diffinio eu hunain yn erbyn eu gwrthwynebwyr, nid yn ôl yr hyn gallai gael ei gyflawni er budd y bobl.

Safle dyn yn y byd

Mae na lot fawr iawn o sôn am hanes yn y cyfryngau ar hyn o bryd. Am bob stori sydd na yn croniclo degawd Tony Blair wrth y llyw, mae na stori arall drws nesa iddi am "beth fydd lle Tony Blair mewn hanes" neu "sut bydd hanes yn edrych ar Tony Blair."

Er mor dda yw peth o'r ysgrifennu, dwi ddim yn rhy hoff o'r syniad o ddarogan "dyma sut bydd hanes yn gweld Blair". I gychwyn, mae canwaith mwy wedi'i sgwennu am Blair nac am unrhyw arweinydd Llafur arall - mae Blair wedi'i osod yn ei le gan haneswyr yn barod. Bydd safle Blair, a chi a fi a phawb arall, mewn "hanes" yn amlwg yn cael ei benderfynu gan bwy bynnag sy'n digwydd bod yn ysgrifennu hanes mewn degawd, hanner canrif neu mileniwm a'u hamgylchiadau nhw. Dyw safle un person mewn "hanes" byth yn aros yn llonydd.

Mae llawer o'r sylwebaeth yn tynnu sylw at fethiannau diweddar polisi tramor y llywodraeth. Mae'r ail erthygl uchod yn cymharu effaith Irac ar Lafur Newydd gydag effaith Vietnam ar raglen Great Society Lyndon Johnson. Dwi'n astudio hanes America ac mae rhyfel Vietnam yn cael ei gofio am nifer fawr o resymau ond mae'r Great Society yn cael ei gofio am waith un dyn: Lyndon Johnson. Yn yr un modd, dwi'n meddwl bydd rhyfel Irac a'r ymladd sy'n parhau i fynd mlaen yno yn cael ei roi mewn darlun lledaenach na "Tony Blair" ar ôl i'r gynnau dawelu.

Bydd y diwygiadau a'r llwyddiannau yn y Gwasanaethau Cyhoeddus yn cael eu cofio ond mae rhoi blaenoriaeth i'r rheiny wedi troi yn rhaid gwleidyddol ym Mhrydain erbyn hyn, gyda cymaint o etholwyr y wlad yn gweithio iddyn nhw. Dwi'n siwr bydd "record investment" mewn addysg ac iechyd yn rhywbeth fydd yn self-perpetuating tan i'r chwyldro gyrraedd.

Dwi'n meddwl bydd Tony Blair yn cael ei gofio am y newidiadau hynny sydd wedi digwydd yn y ffordd mae'r llywodraeth yn ceisio rhedeg y wlad. Mae gan Blair y record bleidleisio waethaf yn Nhy'r Cyffredin gan unrhyw Brif Weinidog erioed ac mae aelodau'r Ty wedi arfer cymaint â mynd yn erbyn doethineb eu plaid erbyn hyn (a Ty'r Arglwyddi x 10) nes y bydd hi'n anodd iawn i rhywun redeg llywodraeth gyda mwyafrif bychan mewn blynyddoedd i ddod. Mae'r wythnos seneddol yn fyrach nac erioed ac mae llai o drafod mesurau ar y llawr na bu erioed o'r blaen.

Mae'r ymchwydd yn y galwadau i gael etholiad cyffredinol yn union wedi i Brown gymryd drosodd fel Prif Weinidog yn dangos pa mor bell ry'n ni wedi mynd o fod yn ddemocratiaeth seneddol i fod yn gymysgedd rhyfedd iawn o gael teulu Brenhinol ac Arlywydd ond bod pob etholaeth yn mynd yn debycach i is-etholiadau bychain.

Cawn weld sut bydd "hanes" yn edrych ar ei newidiadau cyfansoddiadol - yng Ngogledd Iwerddon, yr Alban, yn Nhy'r Arglwyddi ac yng Nghymru - ynghŷd â'r modd mae'r cysylltiad rhwng y llywodraeth a'r senedd wedi newid yn sylfaenol ... Dyna dwi'n gweld fel newidiadau pwysicaf tymor Tony Blair.

Bwrw Blogiau

Er nad yw hi'n hollol amlwg o beth dwi'n sgwennu ar y blog, dwi'n hoffi meddwl am wleidyddiaeth. Yn fwy na hynny, dwi'n hoff iawn o etholiadau. Mae fy niddordeb hanesyddol yn bennaf ar yr hyn a elwir yn ‘high politics’, hynny yw, gwleidyddiaeth personoliaethau a hunan-ddiddordeb coridorau (cefn) pwer, ymhell o ‘fywyd go iawn.’ Rydw i’n gweld etholiadau’n ddiddorol gan mai dyma gyfle’r ‘byd go iawn’ i atgoffa’r gwleidyddion eu bod nhw’n gwrando ar yn gwylio.

Dwi wedi mwynhau dilyn Etholiadau'r Cynulliad yn fawr iawn. Roeddwn i'n aml yn teimlo dylwn i fod yn cyfrannu rhywbeth at yr ymddiddan blogiol ond mae hi'n anodd iawn i rywun oedd mor bell o realiti'r etholiad allu dweud unrhywbeth newydd na diddorol. Dwi wedi cael blas arbennig ar y rhai hynny o'r blogiau sydd wedi bod ar dân yn ystod y cyfnod diweddar (boed yn sylwadau crafog Vaughan Roderick ac Blamerbell, yn adroddiadau o faes y gad (aka Heol y Wig) gan Dogfael, yn aralleiriad o'r party line gan Rhys Llwyd ayyb) - mae gweld cymaint o action blogaidd wedi gwneud i fi eisiau bod yn rhan o'r holl beth eto.

Fues i'n sgwennu erthygl fer ar gyfer y Tincer am yr etholiad echddoe. Roeddwn i fod i roi sylwadau ar sut llwyddodd yr ymgeiswyr lleol gael eu neges ata i. Doedd hynny ddim yn hawdd iawn - dwi mond wedi bod adre ers pythefnos ers canol mis Ionawr! - felly nes i ledaenu'r neges rhyw ychydig. Dwi'n eitha bodlon gyda'r darn gorffenedig, er ei fod braidd yn frysiog.

Unig "neges" y darn oedd rhoi rhybudd bychan i'r rhai hynny oedd yn sôn am yr etholiad fel trobwynt hanesyddol yn y Blaid Lafur. Fues i'n darllen am etholaid cyffredinol 1983 ar ôl dod nôl o America dros yr haf. Ar rhaglen ganlyniadau'r etholiad hwnnw, pan fu gostyngiad tua 10% yn y bleidlais Lafurol ac enillodd y Toriaid y nifer mwyaf o seddi ers oesoedd, dywedodd JohnDaviesHanesCymru bod yr etholiad yn drobwynt maw - bod Cymru nawr yn rhan o'r darlun gwleidyddol Prydeinig, hegemoni'r Blaid Lafur a diwylliant gwleidyddol unigryw Cymreig wedi dod i ben. Yn ystod y rhaglen eleni, dywedodd Richard "Dicw" Wyn Jones bod hwn yn drobwynt mawr - bod hegemoni'r Blaid Lafur yn y de wedi dod i ben.



Cododd y Blaid Lafur yn ddigon buan ar ôl 1983. Dwi'n ymwybodol bod llawer wedi newid ers hynny. Ond dwi'n meddwl bod llawer o'r sylwebyddion wedi bod yn rhy barod i ladd ar gyfleoedd Llafur. O ystyried eu bod yng nghanol slymp canol tymor y Senedd Brydeinig a'u bod mewn grym ers 8 mlynedd yng Nghymru, fe allen nhw wedi gwneud yn waeth. Ac mae'r ffactor sylweddol hwnnw a stopiodd Llafur rhag cael noson drychinebus - yr Annibyns - yn beth cwbl unigryw Gymreig yn niwylliant gwleidyddol Prydain ar hyn o bryd. Os oes unrhyw synnwyr cyffredin gan Lafur yng Nghymru, fe fydd yr etholiad yma'n rhoi cic yn eu tinau - agos at wneud yn wael, dyma lle mae'r gwaith caled yn dechrau ayyb.

Roedd John Davies (aka Tony Benn) yn anghywir ddwywaith a dwi'n ofni bydd Dicw'n anghywir unwaith hefyd.